توافق هستهای ایران یکی از مهم‌ترین و پرمناقشه‌ترین توافقات بین‌المللی قرن بیست‌ویکم باقی‌مانده است که محاسبات امنیتی منطقه‌ای، بازارهای انرژی جهانی و سیاست خارجی ایالات متحده را شکل می‌دهد. تا سال ۱۴۰۵، این توافق در حالت عمیق عدم‌قطعیت وجود دارد، ایران غنی‌سازی اورانیوم را تسریع می‌کند، مکانیسم‌های نظارت بین‌المللی ضعیف‌شده‌اند، و تنش‌های نظامی بین ایران و ایالات متحده به‌شدت افزایش یافته است. تشدید‌های اخیر از جمله درگیری‌های تشدید‌شده در یمن، آمادگی اعلام‌شده تهران برای احتمال حملات ایالات متحده، و خروج ایالات متحده هواپیماهای بمب‌افکن بی۱ از پایگاه‌های بریتانیا بحث را تازه‌نی کرده‌اند درباره‌اینکه آیا حل‌وفصل دیپلماتیک یا درگیری نظامی نشان‌دهنده مسیر احتمال‌تر رو به جلو است.
توافق هستهای ایران ۱۳۹۲
برنامهٔ جامع اقدام مشترک (برجام)، معمولاً به نام توافق هستهای ایران شناخته می‌شود، در سال ۱۳۹۴ میان ایران، پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد (ایالات متحدهٔ امریکا، پادشاهی متحدهٔ بریتانیا و ایرلند شمالی، فرانسه، روسیه، چین)، آلمان و اتحادیهٔ اروپا مذاکره و نهایی شد. این توافق پس از سال‌های مذاکره که پس از افشای تاسیسات هستهای اعلام‌نشدهٔ ایران و نگرانی‌های بین‌المللی درباره ابعاد نظامی احتمالی برنامهٔ هستهای آن آغاز شد، به دست آمد. براساس توافق سال ۱۳۹۴، ایران موافقت کرد تا سطح غنی‌سازی اورانیوم را محدود کند، ذخایر اورانیوم خود را کاهش دهد، بازرسی‌های بین‌المللی توسط آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را مجاز سازد و نظارت دقیق بر تاسیسات هستهای خود را پذیرا شود در ازای برداشتن تحریم‌های بین‌المللی.
انتقادات به توافق هستهای ایران
توافق جی‌سی‌پی‌او‌ای منتقدان متعددی را از زمان آغاز خود با خود داشته است. مخالفان استدلال می‌کردند که این توافق برنامه موشک‌های بالستیکی ایران، فعالیت‌های نظامی منطقه‌ای، یا بندهای غروبی که امکان انقضای محدودیت‌های خاصی را فراهم می‌کردند، را مورد بحث قرار نمی‌دهد. منتقدان ادعا می‌کردند که رژیم بازرسی، اگرچه قوی است، نمی‌تواند تمام جنبه‌های نیات هستهای ایران را تأیید کند. این توافق همچنین در خصوص بندهای غروبی خود که ایران را به ظرفیت غنی‌سازی بیشتری در سال‌های آینده اجازه می‌دهد، مورد اختلاف قرار گرفته است. این انتقادات پس از خروج ایالات متحده از توافق در سال ۱۳۹۷ و بازاعمال تحریم‌های بعدی تشدید شد.
توافق هستهای ایران با روسیه
روسیه نقش مرکزی را در چارچوب توافق هستهای از زمان مذاکره آن حفظ کرده است. به‌عنوان امضاکننده برجام و عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل، روسیه در هم مذاکرات اصلی و هم بحث‌های جاری درباره اجرای توافق و آینده آن شرکت کرد. موضع روسیه عموماً از حفظ توافق حمایت کرده و با رژیم‌های تحریم یکجانبه مخالفت کرده است، هرچند منافع ژئوپلیتیکی روسیه و همکاری استراتژیک آن با ایران در سال‌های اخیر به‌طور قابل‌توجهی تحول یافته است.
توافق هستهای ایران و روسیه ۱۴۰۵
رابطه روسیه و ایران تا سال ۱۴۰۵ به میزان قابل توجهی عمیق‌تر شده است، به‌ویژه پس از اقدامات نظامی روسیه در اوکراین و انزوای بین‌المللی فزاینده آن. با این حال، خود توافق هستهای از لحاظ عملی معلق مانده است، و ایران فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم خود را به میزان قابل‌توجهی فراتر از محدودیت‌های برجام گسترش داده است. روسیه ادامه می‌دهد حمایت اسمی خود را برای چارچوب توافق حفظ کند، در حالی که به‌طور همزمان همکاری نظامی و اقتصادی خود را با ایران خارج از پارامترهای توافق هستهای عمیق‌تر می‌کند.
توافق هستهای ایران فعلی
تا سال ۱۴۰۵، توافق هستهای ایران در حالت فروپاشی موثری قرار دارد. ایران از محدودیت‌های غنی‌سازی برجام فراتر رفته و دسترسی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را کاهش داده است، در حالی که مکانیسم‌های اجرایی بین‌المللی تضعیف شده‌اند. این توافق از لحاظ فنی برای امضاکنندگان باقی‌مانده معتبر است، اما محدودیت‌های اساسی آن و رژیم بازرسی به طور قابل‌توجهی تحت‌الشعاع قرار گرفته‌اند. در میان تشدید تنش‌های نظامی و چرخه فعلی تهدیدات حمله و ضدحمله، بازگردانی دیپلماتیکی این توافق بدون تغییرات سیاسی بزرگ در تهران یا واشنگتن به طور فزاینده‌ای غیرمحتمل به نظر می‌رسد.